Công Ty Samsung Trân trọng gửi đến bạn cuốn sách này.

Phiên bản ebook này được thực hiện theo bản quyền xuất bản và phát hành ấn bản
tiếng Việt của công ty First News - Trí Việt với sự tài trợ độc quyền của công ty TNHH
Samsung Electronics Việt Nam. Tác phẩm này không được chuyển dạng sang bất kỳ
hình thức nào hay sử dụng cho bất kỳ mục đích thương mại nào.

Original title:
EVERYDAY GREATNESS: INSPIRATION FOR A
MEANINGFUL LIFE

by Stephen R. Covey, David L. Hatch

Copyright © 2006 by FranklinCovey Co.,
and The Reader's Digest Association, Inc.
Vietnamese Edition Copyright © 2010 by First News - Tri Viet.
All rights reserved. This licensed work published under license.

EVERYDAY GREATNESS
– HẠT GIỐNG TÂM HỒN: VƯỢT QUA THỬ THÁCH –

Công ty First News – Trí Việt giữ bản quyền xuất bản và phát
hành ấn bản tiếng Việt trên toàn thế giới theo hợp đồng chuyển
giao bản quyền với Thomas Nelson, Inc.
Bất cứ sự sao chép nào không được sự đồng ý của First News và
Thomas Nelson đều là bất hợp pháp và vi phạm Luật Xuất bản
Việt Nam, Luật Bản quyền Quốc tế và Công ước Bảo hộ Bản
quyền Sở hữu Trí tuệ Berne.

CÔNG TY VĂN HÓA SÁNG TẠO TRÍ VIỆT - FIRST NEWS

11 H Nguyễn Thị Minh Khai, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh
Tel: (84.8) 38227979 - 38227980 - 38233859 - 38233860
Fax: (84.8) 38224560; Email: triviet@firstnews.com.vn
Website: www.firstnews.com.vn

Nhiều tác giả

Stephen R. Covey
tuyển chọn và giới thiệu

Vượt Qua Thử Thách

9
Biên dịch:

Thu Trang - Minh Tươi

First News
NHÀ XUẤT BẢN TỔNG HỢP TP. HỒ CHÍ MINH

“Thân tặng tất cả những người đang trăn trở, đang
vượt qua những khó khăn, thử thách tinh thần và luôn
giữ vững niềm tin để tìm được hạnh phúc cuộc sống,
để đạt được ước mơ của mình.”

- First News

Các sáng tác bài dịch cộng tác của bạn đọc về các
chủ đề Sống Đẹp (tâm hồn cao thượng, gương vượt
khó, những cảm xúc sâu sắc về cuộc sống, tình bạn,
tình yêu...) cho các tập Hạt Giống Tâm Hồn tiếp
theo xin gửi về:
hạt giống tâm hồn - first news
11H Nguyễn Thị Minh Khai, Q.1, TP. HCM
Tel: 38227979 - 38227980
Fax: (08) 38224560
Email: firstnews@firstnews.com.vn
Web: www.firstnews.com.vn

Lời giới thiệu
Tôi là một người may mắn!
Sống trong một thế giới đầy biến động, với
những cuộc khủng hoảng, chết chóc và thở than,
tôi thấy mình thật may mắn khi hàng ngày được
gặp gỡ với rất nhiều cá nhân trên khắp thế giới. Họ
là những người đã dùng cuộc sống của mình để
chứng minh rằng thế giới quanh ta vẫn thật đáng
quý, đáng yêu.
Giữa lúc chúng ta phải nghe quá nhiều những
vụ bê bối của các doanh nghiệp và tình trạng suy
đồi đạo đức trong kinh doanh, tôi thấy mình thật
may mắn khi quen biết nhiều nhà lãnh đạo cấp
quốc gia, chủ tịch các tập đoàn và các tư vấn viên
đạo đức, liêm chính.
Sống trong thế kỷ khi mà tội ác, chiến tranh,
thiên tai và dịch bệnh luôn rình rập, đe dọa, tôi cảm
thấy mình thật may mắn khi được làm việc cùng các
nhà hành pháp, các chuyên gia trong lĩnh vực quân
sự, các nhà lãnh đạo, các giáo sư bác sĩ sẵn lòng
cống hiến cho mọi người.
5

Hạt giống tâm hồn

Sống trong thời đại khi mà tình phụ tử và mối
ràng buộc gia đình đang bị đe dọa nghiêm trọng,
tôi cảm thấy mình thật may mắn khi biết những
người cha tận tụy, những người mẹ bao dung đang
từng ngày từng đêm nỗ lực hết sức mình cho sự
lớn khôn cả về thể chất lẫn tâm hồn của con cái.
Và trong một kỷ nguyên nơi trường học và giới
trẻ tồn tại đầy những tệ nạn xã hội, tôi cảm thấy
mình thật may mắn khi được gần gũi những giáo
viên nhiệt tâm, những thanh niên tài năng, tất cả
đều giàu có cả về tri thức và tấm lòng, hàng ngày
họ vẫn đang miệt mài tạo nên sự thay đổi - theo
một cách riêng.
Quả thực, tôi cảm thấy mình may mắn khi có
cơ hội gặp gỡ những con người như thế trên mọi
nẻo đời. Chính họ đã mang đến cho tôi niềm tin
rằng ở bất cứ nơi đâu trên trái đất này vẫn luôn
hiện diện những con người giàu lòng nhân hậu,
không ngừng dấn thân, cống hiến cho đời. Họ
chính là nguồn cảm hứng bất tận của tôi. Và tôi
đang muốn truyền nguồn cảm hứng đó đến bạn
qua tập sách này.
Mà rất có thể, bạn cũng là một người trong số
họ.
- STEPHEN R. COVEY
6

Vượt qua thử thách

Lễ vật thách cưới
Khi được tôn trọng,
người ta thường cảm thấy tự tin hơn
để bộc lộ những tiềm năng chưa được
khai phá trong con người mình.
- Stephen Covey

Trong chuyến đi tới Kiniwata, một hòn

đảo ở Thái Bình Dương, tôi đã mang theo mình
một cuốn sổ nhỏ để ghi lại những sự kiện đáng
nhớ. Khi trở về, cuốn sổ đầy ắp những mô tả
sinh động về hệ thực vật và động vật cùng
những phong tục và phục trang của người dân
bản địa. Nhưng ghi chú khiến tôi thích thú
nhất chính là: “John Lingo đã trao tám con bò
cho cha của Sarita”. Tôi không cần phải viết
nhiều về việc này, nhưng chỉ cần bắt gặp bất
cứ một hành động coi thường hay ghẻ lạnh nào
của người vợ đối với chồng hoặc ngược lại, là câu
chuyện ấy liền hiển hiện trước mắt tôi. Những
7

Hạt giống tâm hồn

lúc như thế, tôi chỉ muốn hét lên với họ: “Này,
hãy nhìn Johnny Lingo đi! Nếu các người biết
tại sao Johnny trả tám con bò cho vợ của anh ấy
thì các người sẽ không làm như vậy!”.
Johnny Lingo không phải là tên thật của
chàng thanh niên đó. Nhưng đó là cái tên
mà Shenkin - người quản lý khu nhà nghỉ ở
Kiniwata, đã gọi anh ta. Shenkin quê ở Chicago
và thường có thói quen Mỹ hóa tên của người
dân trên hòn đảo này. Tôi biết đến Johnny nhờ
sự giới thiệu của nhiều người với nhiều mối
quan hệ khác nhau. Nếu tôi muốn nghỉ ngơi một
vài ngày trên hòn đảo láng giềng ở Nurabandi
thì Johnny Lingo có thể đưa tôi tới đó. Nếu tôi
muốn câu cá thì anh ta có thể chỉ cho tôi nơi
nào câu trúng nhất. Nếu tôi kiếm được ngọc
trai thì anh ta có thể giới thiệu cho tôi những
người mua tốt nhất. Người dân ở Kiniwata đều
nói tốt về Johnny Lingo. Tuy nhiên khi nói, họ
thường kèm theo một nụ cười mỉm, và tôi hiểu
trong nụ cười ấy chứa đựng một sự giễu cợt.
- Hãy để Johnny Lingo giúp cậu tìm thứ cậu
muốn và hãy để cậu ấy mặc cả giúp. Johnny luôn
biết cách thương lượng. - Shenkin khuyên tôi.
8

Vượt qua thử thách

- Johnny Lingo! - Một cậu bé nhắc tên anh
ra rồi phá lên cười.
- Thế nghĩa là thế nào? Ai cũng chỉ tôi tới
Johnny Lingo nhưng rồi họ lại cười phá lên.
Các anh định đùa tôi đấy à? - Tôi thắc mắc.
- Ồ, những người ở đây thích cười mà.
Johnny là thanh niên sáng sủa và mạnh mẽ
nhất ở vùng đảo này, không những thế, anh ta
còn là người giàu nhất vào tầm tuổi đó.
- Nhưng nếu anh ta tốt như các anh vẫn nói
thì các anh cười vì điều gì?
- Chỉ một điều thôi. Năm tháng trước, vào
dịp lễ hội mùa thu, Johnny đã tới Kiniwata để
tìm vợ. Anh ta đã trả cho cha cô gái ấy tám con
bò!
May mà tôi có đủ vốn hiểu biết về phong tục
của hòn đảo này nên hiểu ý nghĩa của lời nói trên.
Để cưới một người vợ kha khá, người dân ở đây
chỉ cần nộp hai hoặc ba con bò cho nhà vợ là đủ,
còn bốn đến năm con bò có thể giúp họ lấy được
một cô vợ vừa đẹp vừa khéo léo.
- Trời. Tám con bò cơ à? Thế thì cô ấy chắc
phải sắc nước hương trời lắm nhỉ! - Tôi tò mò.
9

Hạt giống tâm hồn

- Cô gái ấy không xấu. Nhưng chỉ những
người tế nhị nhất mới có thể nói Sarita là một
cô gái không hấp dẫn. Sam Karoo - cha của cô
ấy, còn lo là cô ta sẽ ế chồng. - Anh ấy giải thích
với một nụ cười mỉm.
- Vậy anh ta vẫn trả tám con bò cho cô ấy à?
Đúng là một điều kỳ lạ nhỉ?
- Trước đây chưa từng có lễ vật nào cao đến
thế.
- Nhưng anh đã nói là vợ của Johnny không
có chút hấp dẫn nào mà?
- Tôi nói là chỉ những người tế nhị nhất mới
có thể gọi cô ấy là một cô gái không hấp dẫn.
Cô ấy quá gầy. Cô ấy bước đi trong khi vai thì
khom khom, đầu thì luôn cúi gằm. Cô ấy sợ cả
cái bóng của mình.
- À, có lẽ tình yêu làm mờ lý trí con người
đây mà. - Tôi nói.
- Đúng đấy. Đó cũng là lý do tại sao dân làng
lại cười mỗi lần nói về Johnny. Họ buồn cười vì
thương nhân sắc sảo nhất ở vùng đảo này lại
thua ông già Sam Karoo ngờ nghệch.
10

Vượt qua thử thách

- Nhưng làm thế nào mà ông ấy làm được
như thế?
- Không ai biết cả, thế nên người ta càng nghi
ngờ và suy đoán này nọ. Tất cả họ hàng đều bảo
Sam đòi ba con bò thôi, rồi sau đó giảm xuống hai
con cho tới khi chắc chắn là Johnny sẽ trả một
con. Nhưng Johnny đã tới và nói với Sam Karoo
rằng: “Thưa cha, con đồng ý dâng lễ vật là tám
con bò cho con gái của cha”.
- Tám con bò. Tôi muốn gặp anh chàng
Johnny Lingo này rồi đây! - Tôi xuýt xoa.
Lúc này tôi đang muốn câu cá và tìm ngọc
trai, vì thế ngay buổi chiều ngày hôm sau, tôi
cho tàu tới Nurabandi. Và tôi thực sự ngạc
nhiên khi tôi nhắc tới Johnny lúc hỏi đường tới
nhà anh, người dân ở làng Nurabandi không hề
cười như những người khác. Sau đó, tôi gặp một
người thanh niên dáng mảnh khảnh và điềm
đạm, anh nhã nhặn mời tôi tới nhà anh. Thật
lòng, tôi cảm thấy mừng cho Johnny vì người
dân nơi đây đánh giá cao anh ấy chứ không có
chút gì là mỉa mai. Chúng tôi ngồi trong nhà
anh và nói chuyện. Rồi anh hỏi tôi:
- Anh từ Kiniwata tới à?
11

Hạt giống tâm hồn

- Vâng.
- Trên hòn đảo đó họ vẫn xôn xao về tôi
đúng không?
- Họ nói rằng chẳng có thứ gì tôi muốn mà
anh lại không giúp được cả.
Anh ấy cười hiền lành.
- Vợ tôi cũng là người ở Kiniwata.
- Vâng, tôi biết.
- Họ cũng nói về cô ấy à?
- Chút ít thôi.
- Họ nói gì?
- À, tại sao… - Câu hỏi ấy khiến tôi hơi
ngượng nghịu. - Họ kể với tôi rằng anh và cô ấy
kết hôn đúng vào hôm lễ hội.
- Không còn gì khác nữa chứ? - Cái nhướn
mày của Johnny mách bảo tôi rằng anh ta biết
chắc người ta còn nói nhiều nữa.
- Họ còn nói là đồ thách cưới của anh là tám con
bò. Họ chỉ băn khoăn là tại sao. - Tôi ngừng lại.
- Họ hỏi như vậy à? Người dân ở Kiniwata
ai cũng biết về chuyện tám con bò à? - Đôi mắt
anh ấy sáng lên vui sướng.
12

Vượt qua thử thách

Tôi gật đầu.
- Và mọi người dân ở Nurabandi cũng biết
thế. Bây giờ và cả mai sau, mỗi khi họ nói về
lễ vật thách cưới, chắc chắn họ sẽ nhớ tới việc
Johnny Lingo đã trả tám con bò cho Sarita. Johnny nói rồi ưỡn ngực tự hào.
“Thì ra đây chính là câu trả lời”, tôi thầm
nghĩ.
Và rồi tôi nhìn thấy người phụ nữ ấy. Tôi
quan sát cô bước vào căn phòng và đặt một lọ
hoa lên bàn. Cô ấy đứng đó một lúc rồi mỉm
cười với chàng thanh niên trẻ đang ngồi cạnh
tôi. Sau đó cô ấy nhẹ nhàng bước ra. Cô ấy là
người phụ nữ đẹp nhất mà tôi từng thấy. Bờ
vai thon thả, cái cằm nghiêng nghiêng, đôi mắt
sáng long lanh. Tất cả đều toát lên niềm kiêu
hãnh mà không ai có thể phủ nhận.
Tôi quay sang Johnny Lingo và thấy anh ta
cũng đang nhìn tôi.
- Anh cũng ngưỡng mộ cô ấy ư? - Johnny
thì thầm.
- Cô ấy… cô ấy thật kiều diễm. - Tôi nói.
- Chỉ có duy nhất một Sarita thôi. Có lẽ cô
13

Hạt giống tâm hồn

ấy không giống như cách họ miêu tả về cô ấy ở
Kiniwata.
- Đúng thế. Tôi được nghe kể rằng cô ấy
không hấp dẫn. Tất cả bọn họ đều cười anh vì
anh đã bị Sam Karoo lừa phỉnh.
- Anh nghĩ tám con bò có quá nhiều không?
- Anh cười hỏi.
- Không. Nhưng tại sao cô ấy có thể thay đổi
như vậy?
- Anh có bao giờ nghĩ đến cảm giác của một
người phụ nữ khi họ biết rằng người chồng tương
lai đã trả một cái giá thấp nhất để có được họ
không? Và sau đó, khi những người phụ nữ trò
chuyện với nhau, họ sẽ hãnh diện khoe khoang
về giá trị vật thách cưới mà họ được trả. Một
người sẽ nói là bốn con bò, người khác là sáu.
Người phụ nữ chỉ được trả một hoặc hai con bò
ấy sẽ cảm thấy thế nào? Điều đó không thể xảy
ra với Sarita của tôi.
- Hóa ra anh làm thế chỉ vì muốn cô ấy vui
thôi sao?
- Dĩ nhiên là tôi luôn muốn Sarita hạnh
phúc. Nhưng điều tôi muốn còn nhiều hơn thế.
14

Vượt qua thử thách

Anh nói cô ấy đã khác đi. Đúng thế. Nhiều thứ
có thể khiến một người phụ nữ thay đổi. Những
yếu tố đó có thể đến từ bên trong cũng có thể
xuất phát từ bên ngoài. Nhưng điều quan trọng
nhất là cô ấy nghĩ gì về bản thân. Ở Kiniwata,
Sarita luôn tự ti rằng mình chẳng là gì cả.
Nhưng bây giờ cô ấy đã hiểu rằng cô ấy có giá
trị hơn bất cứ người phụ nữ nào ở vùng đảo này.
- Vậy anh muốn…
- Tôi muốn cưới Sarita. Tôi yêu cô ấy chứ
không phải một người phụ nữ nào khác.
- Nhưng… - Tôi chợt hiểu ra.
- Nhưng tôi muốn một người vợ với vật
thách cưới là tám con bò! - Johnny đáp nhẹ
nhàng với cái nháy mắt hóm hỉnh.
- Patricia McGerr

15

Hạt giống tâm hồn

Đảo ngỗng
Nếu bạn không thể chăm sóc một trăm người
thì hãy chăm sóc từng người một.
- Mẹ Teresa

“Đảo Ngỗng” là tên mà các con tôi dùng

để gọi một địa danh tôi sắp kể với các bạn dưới
đây. Kể ra, việc gọi nó là “đảo” cũng hơi quá
lời bởi đó chỉ là một mỏm đá nhỏ với vài cái
cây khẳng khiu. Khi thủy triều lên đến mức cao
nhất, diện tích còn lại của mỏm đá đó chỉ còn
khoảng 20m2.
Mười lăm năm trước đây, mỗi độ xuân về,
có một đôi ngỗng từ Canada bay đến mỏm đá
này làm tổ. Nhưng không phải bất cứ nơi nào
trên “đảo” cũng được chúng chọn làm nơi xây
tổ. Đôi ngỗng ấy chỉ chọn đúng nơi năm trước
chúng đã ở - một cái hốc đá nằm ở vị trí cao
nhất so với mặt nước biển.
16

Vượt qua thử thách

Ngỗng mẹ nhặt nhạnh, thu gom nhánh cây
con và cỏ khô để làm tổ. Sau đó, nó rứt những
chiếc lông mềm từ ngực ra để tạo một lớp nệm
vô cùng êm ái trong tổ. Hai cây sơn thủy du
mọc cạnh đấy phần nào đã ngụy trang giúp
cho chiếc tổ khỏi sự dòm ngó từ bên ngoài. Và
việc ngỗng mẹ thường nằm im bất động trong
tổ cũng góp phần làm cho chiếc tổ trở nên kín
đáo hơn. Những người đánh cá thường xuyên đi
qua nơi đây cũng không hề hay biết ngỗng mẹ
đang nằm trong tổ.
Một mùa xuân nọ, tôi quyết định đi thăm
ngỗng mẹ thường xuyên hơn trong thời kỳ nó
ấp trứng. Thật tuyệt vời khi bắt đầu ngày mới
bằng cách dành ra năm phút để chèo thuyền
ra đảo. Tôi luôn mang theo một ít vỏ bánh mì
trong các chuyến viếng thăm của mình. Đây là
món khoái khẩu của ngỗng mẹ và lần nào nó
cũng ăn một cách ngon lành. Trong khi cô nàng
mải mê chú ý đến bánh mì thì tôi có cơ hội được
kiểm tra tài sản quý giá nhất trong tổ của nó - 6
quả trứng to tròn trắng tinh.
Vào một thứ bảy trung tuần tháng Năm,
ngỗng mẹ đã ấp trứng được 24 ngày. Khi tôi
17

Hạt giống tâm hồn

ghé thăm, cô nàng không niềm nở đón tiếp như
trước và luôn để mắt đến chiếc tổ của mình.
Chỉ đến lúc ngỗng mẹ vươn mình ngoạm lấy
bánh mì trong giỏ, tôi mới có điều kiện tìm hiểu
nguyên nhân vì sao cô nàng lại cáu kỉnh đến
vậy. Dưới ngực cô nàng, những đám lông tròn
và mềm mại màu vàng nâu đang lấp ló nhìn ra.
Năm chú ngỗng con cực kỳ đáng yêu chen
chúc nằm cạnh mẹ trong tổ. Nhưng điều khiến
tôi chú ý hơn cả chính là quả trứng còn lại chưa
nở. Theo lệ thường, tất cả các trứng được ấp
cùng với nhau sẽ nở cùng một lúc. Dù ngỗng
mẹ vẫn đang gườm gườm đề phòng nhưng tôi
vẫn lừa dịp để nhẹ nhàng nhấc quả trứng chưa
nở ra khỏi tổ và đưa nó lên tai nghe. Tôi lắc nhẹ
quả trứng nhưng chẳng thấy động tĩnh gì bên
trong. Thế rồi một lúc sau, tôi giật mình khi
cảm thấy có gì đó đang cựa quậy. Ngay lập tức,
tôi nhận ra rằng chú ngỗng con nằm bên trong
không đủ sức để đạp vỡ vỏ trứng chui ra ngoài.
Rất có thể nó sẽ kiệt sức và bị chết ngạt trong
đó nếu không được cứu giúp kịp thời.
Tôi cẩn thận cầm quả trứng đập nhẹ vào hòn
đá bên cạnh, lòng hồi hộp không biết chuyện gì
18

Vượt qua thử thách

sẽ xảy đến. Vỏ trứng toác ra, để lộ một nhúm
lông tơ ướt nhẹp, một cái mỏ bé xíu và đôi chân
màu xám. Chú ngỗng con nằm im thiêm thiếp,
cái đầu ngoẹo sang một bên. Không có dấu hiệu
nào của sự sống ở sinh vật bé nhỏ đang nằm
trên tay tôi.
Tôi nhẹ nhàng lấy áo sơ mi của mình lau
khô cho chú ngỗng nhỏ bé tội nghiệp đó. Thế
nhưng việc sưởi ấm của tôi không mang lại kết
quả. Cuối cùng tôi đành đặt chú ngỗng đáng
thương nằm giữa anh em của chúng rồi ra về để
mọi thứ được diễn ra một cách tự nhiên.
Sáng hôm sau, tôi thức dậy thật sớm. Hôm
nay là ngày dành cho Mẹ.
Trong lúc cùng các con chuẩn bị một bữa
điểm tâm thật đặc biệt cho gia đình, đầu tôi
vẫn cứ nghĩ đến hình ảnh chú ngỗng con không
đủ sức chui ra khỏi vỏ trứng hôm qua. Sau bữa
sáng, tôi quyết định sẽ chèo xuồng ra đảo và
mang theo một khẩu phần đặc biệt dành cho
ngỗng mẹ. Tôi muốn chúc mừng nó đã cho ra
đời năm chú ngỗng con xinh xắn nhân Ngày
của Mẹ.
19

Hạt giống tâm hồn

Khi đứng ở mũi thuyền với giỏ bánh mì
trong tay, tôi đã nhìn thấy một hình ảnh tuyệt
đẹp: trước mắt tôi, ngỗng mẹ và sáu chú ngỗng
con đang đi dạo bên ngoài tổ.
Tôi có cảm giác như cô nàng ngỗng muốn
khoe với tôi về đàn con đáng yêu của nó. Và tôi
biết rằng những nỗ lực của mình hôm qua là có
ý nghĩa.
- Tom Lusk

20

Vượt qua thử thách

Cuộc đua cuối cùng
của John Baker
Trước khi nhắm mắt xuôi tay,
mỗi người nên nỗ lực tìm ra mình
đến từ đâu, mình nên theo đuổi điều gì
và lý do của những điều đó.
- James Thumber

Mùa xuân năm 1969 mở ra trước mắt

chàng trai hai mươi bốn tuổi John Baker một
tương lai xán lạn. Ở đỉnh cao phong độ, Baker
- vận động viên điền kinh đầy triển vọng, đang
là tâm điểm của giới truyền thông với biệt danh
“đôi chân thần tốc của thế giới” - đã quyết định
gắn ước mơ lớn nhất của đời mình vào mục tiêu
trở thành người đại diện cho nước Mỹ tham dự
Thế vận hội Olympic 1972.
Những năm đầu, khi mới bước chân vào
làng thể thao, không ai biết đến cái tên John
21

Hạt giống tâm hồn

Baker và cũng chẳng có dấu hiệu nào cho thấy
anh sẽ là vận động viên tiềm năng. Với thân
hình mảnh khảnh, chiều cao hơi khiêm tốn so
với đa phần thanh thiếu niên Albuquerque(1),
ở trường phổ thông, anh bị đánh giá là “không
phù hợp” với điền kinh. Nhưng sự kiện xảy ra
giữa năm học thứ ba đã thay đổi cả cuộc đời
Baker.
Khi đó, vị huấn luyện viên điền kinh ở
trường phổ thông Manzano, Bill Wolffarth,
đang ra sức thuyết phục một vận động viên cao
lớn và triển vọng là John Haaland - người bạn
thân nhất của Baker - tham gia vào đội tuyển
điền kinh. Haaland đã từ chối. Một ngày nọ,
Baker gợi ý huấn luyện viên rằng: “Xin thầy
hãy cho em gia nhập đội, rồi Haaland cũng sẽ
đồng ý thôi”. Wolffarth chấp thuận. Từ đó John
Baker trở thành một vận động viên điền kinh.
Ít lâu sau, Haaland cũng tham gia cùng bạn.
Cuộc thi đấu đầu tiên của Baker là một
chặng đua băng cánh đồng dài gần 3 km xuyên
qua các ngọn đồi thấp dưới chân núi phía đông
Albuquerque. Mọi con mắt đều đổ dồn vào vận
(1) Albuquerque (phát âm như “An-bơ-cơ-ky”): Một thành phố ở
trung tâm tiểu bang New Mexico, Hoa Kỳ. 

22

Vượt qua thử thách

động viên hạt giống của bang là Lloyd Goff.
Ngay sau tiếng súng khai cuộc, đội hình cuộc
đua diễn ra đúng như mong đợi của mọi người,
trong đó Goff dẫn đầu còn Haaland mải miết
bám gót. Các vận động viên lần lượt băng mình
vào ngọn đồi thấp nằm trong lượt chạy bền của
vòng đua. Một phút qua đi. Rồi hai phút. Sau
đó người ta thấy một vận động viên đơn độc bứt
phá. Huấn luyện viên Wolffarth thúc cùi chỏ về
phía người trợ lý. Ông tự hào: “Chính là Goff
đấy”. Ông cầm chiếc ống nhòm lên, bất chợt
sửng sốt: “Nhầm rồi. Không phải Goff. Đó là
Baker!”.
Bỏ xa cả rừng vận động viên đang kinh ngạc
phía sau, Baker đã một mình chạm đích. Thành
tích của anh là 8:03.5 - một kỷ lục mới.
Chuyện gì đã xảy ra trên ngọn đồi đó? Sau
này, Baker đã giải thích rằng, sau một nửa
chặng đua mải miết bám gót nhiều vận động
viên khác, anh tự hỏi mình rằng: “Ta đã làm
hết sức của mình chưa?”. Anh không biết. Rồi
đôi mắt anh gắn chặt vào lưng vận động viên
đang dẫn ngay phía trước. Anh loại bỏ mọi suy
nghĩ khác ra khỏi đầu, chỉ còn trong tâm trí
23

Hạt giống tâm hồn

một ngọn lửa quyết tâm đang bùng cháy: bắt
kịp, vượt qua vận động viên phía trước rồi sau
đó bám đuổi những người kế tiếp. Trong giây
phút ấy, toàn thân anh sôi sục một nguồn sinh
khí kỳ diệu. “Tôi như bị thôi miên” - Baker hồi
tưởng. Anh lần lượt bỏ xa từng đối thủ. Bỏ qua
sự rã rời của cơ bắp, anh quyết tâm duy trì vận
tốc đáng kinh ngạc cho tới khi chạm đích rồi
khụy xuống vì kiệt sức.
Cuộc đua đó có phải chỉ là một may mắn
của Baker hay không? Tiếp trong mùa giải,
Wolffarth đã đưa Baker tham dự một số cuộc
đua khác và chiến thắng tiếp tục mỉm cười
với anh. Một khi đã đặt chân vào đường đua,
người thanh niên bình dị, hóm hỉnh ấy sẽ vụt
biến thành một đối thủ đáng sợ, không khoan
nhượng - một tay đua không thể bị đánh bại.
Hết năm thứ ba, Baker đã phá sáu kỷ lục của
bang New Mexico và đến năm cuối, anh được
công nhận là vận động viên chạy nhanh nhất
từng có của bang. Khi đó anh vẫn chưa bước
sang tuổi 18.
Mùa thu năm 1962, Baker đỗ vào Đại học
New Mexico ở Albuquerque và cũng tại đây, anh
24

Vượt qua thử thách

tiếp tục quá trình luyện tập gian khổ. Mỗi sáng
tinh mơ, với can nước trên tay để đối phó với
những chú chó hung dữ, Baker chạy băng qua
những dãy phố dài, công viên và sân golf - chừng
bốn mươi cây số. Ngay sau đó, ở Abilene, Tulsa,
thành phố Salt Lake hay bất cứ nơi đâu diễn ra
các cuộc đua, John Baker “bất bại” đều khiến giới
truyền thông phải bối rối khi nắm gọn danh hiệu
vận động viên yêu thích.
Sau khi tốt nghiệp, Baker buộc phải cân
nhắc trước nhiều lựa chọn. Trường đại học
đang cần tuyển một huấn luyện viên, điều đó
thỏa mãn niềm mong mỏi được làm việc cùng
các bạn trẻ trong anh. Nhưng còn giấc mơ của
cả đời anh - điền kinh? Vâng, anh đang mong
chờ tới Thế vận hội Olympic. Cuối cùng, anh đã
lựa chọn một công việc cho phép anh theo đuổi
cả hai niềm đam mê, đó là trở thành huấn luyện
viên cho trường tiểu học Aspen ở Albuquerque,
và bắt đầu thời gian tập luyện đầy gian khổ để
hướng tới Thế vận hội 1972.
Ở trường Aspen, người ta thấy ở Baker một
con người mới. Trên sân chơi, anh không có cái
vẻ khó chịu của một ngôi sao chỉ biết chỉ trích
25

Hạt giống tâm hồn

về sự kém cỏi của học sinh. Yêu cầu duy nhất
của anh là bọn trẻ phải cố gắng hết sức mình.
Sự thẳng thắn và quan tâm chân thành của
anh đã đem lại những tác động kỳ diệu đối với
học trò. Huấn luyện viên Baker là người đầu
tiên bọn trẻ tìm đến tâm sự, chia sẻ. Dù lớn hay
nhỏ, mỗi lời phàn nàn đều được anh lắng nghe
và giải quyết như thể đó là vấn đề quan trọng
nhất thế giới.
Vào đầu tháng 5 năm 1969, ngay trước ngày
sinh nhật thứ 25, Baker bỗng cảm thấy thường
xuyên bị xây xẩm trong giờ làm việc. Hai tuần
sau đó, chứng đau ngực bắt đầu hành hạ anh và
một buổi sáng gần cuối tháng, anh thức dậy với
một bên háng sưng phồng đau đớn. Anh đành
phải tới gặp bác sĩ.
Theo nhận định của bác sĩ khoa tiết niệu
Edward Johnson, triệu chứng bệnh của Baker
rất đáng ngại và anh cần phải tiến hành một
ca phẫu thuật ngay lập tức để tìm hiểu nguyên
nhân. Ca mổ đã chứng thực cho nỗi nghi ngại
của bác sĩ. Một bên tinh hoàn của Baker bị ung
thư và đang lan rộng. Mặc dù không nói ra
nhưng vị bác sĩ dự đoán rằng dù có thực hiện ca
26

Vượt qua thử thách

phẫu thuật thứ hai, Baker cũng chỉ sống được
chừng sáu tháng nữa.
Trong thời gian nằm nhà dưỡng sức để chuẩn
bị cho ca mổ thứ hai, Baker phải đương đầu với sự
thật nghiệt ngã là anh sẽ không thể tiếp tục các
cuộc đua và giấc mơ tham dự Olympic cũng tan
thành bọt nước. Công việc huấn luyện của anh
chắc cũng nhanh chóng kết thúc. Và điều tồi tệ
nhất là gia đình anh sẽ không tránh khỏi buồn
đau khi nhận tin dữ này.
Vào ngày chủ nhật trước khi thực hiện
ca mổ thứ hai, Baker một mình lái xe lên núi.
Anh biến mất trong nhiều giờ liền. Cho đến khi
anh trở về thì trời đã tối. Lúc này toàn bộ suy
nghĩ của anh đã thay đổi. Nụ cười rạng rỡ quen
thuộc lại xuất hiện trên môi, vẻ mặt u tối thất
thần trước đó cũng biến mất. Và hơn cả thế,
đây là lần đầu tiên sau hai tuần, anh đề cập tới
những dự định cho tương lai. Khuya hôm đó,
anh đã kể cho Jill - chị gái anh, những chuyện
xảy ra vào ngày hôm ấy.
Anh đã lái xe tới Sandia Crest, đỉnh núi
hùng vĩ cao gần 3.200 mét nằm che lấp đường
chân trời phía tây Albuquerque. Khi ô tô lướt
27

Hạt giống tâm hồn

đi giữa những vách núi dựng đứng, tâm trí anh
lan man với những suy nghĩ rằng mình chỉ biết
đem lại đau khổ cho người thân. Bỗng dưng
anh muốn kết thúc viễn cảnh đau đớn đó và
giải thoát cho chính mình ngay tại đây, trong
giây lát. Lặng nhẩm lời cầu nguyện, anh bắt
đầu tăng tốc, còn chân dò dẫm chiếc thắng xe
khẩn cấp. Bất chợt, một hình ảnh lướt qua mắt
anh - gương mặt của những đứa trẻ ở trường
tiểu học Aspen - những học sinh mà anh luôn
dạy chúng rằng phải nỗ lực hết mình trước mọi
khó khăn. Nếu anh tự tử, chúng sẽ nghĩ sao?
Tự trong đáy lòng, anh cảm thấy vô cùng hổ
thẹn, anh giảm tốc rồi cho xe dừng hẳn lại, ngồi
sụp xuống ghế và bật khóc. Sau một hồi, nỗi sợ
hãi trong lòng anh dần lắng dịu, anh thấy mình
thanh thản. Rồi anh tự nhủ: “Bất kể sống được
bao lâu đi nữa, mình cũng phải sống hết mình
với bọn trẻ”.
Đến tháng 9, sau cuộc phẫu thuật mở rộng
và những buổi trị liệu trong hè, Baker lại lao
vào công việc. Không những thế, anh còn thêm
vào bản kế hoạch dày đặc của mình một nhiệm
vụ mới - thể thao cho người khuyết tật. Dù bị
khiếm khuyết về thể chất nhưng những đứa trẻ
28

Vượt qua thử thách

một thời chỉ biết đứng ngoài nhìn vào giờ đây
đã được đảm nhận những vị trí như “người bấm
giờ cho huấn luyện viên” hay “giám sát viên”.
Tất cả đều mặc đồng phục áo nịt len của Aspen
và đều được nhận dải ruy băng của huấn luyện
viên Baker một cách bình đẳng sau những nỗ
lực của mình. Những dải ruy băng này được
chính tay Baker làm ra tại nhà vào các buổi tối
từ các nguyên liệu mà anh dùng tiền cá nhân
để mua.
Kể từ ngày lễ Tạ ơn, hầu như mỗi ngày
Baker đều nhận được thư cảm ơn từ các bậc phụ
huynh ở Aspen. Cho đến trước Giáng sinh, số thư
đó đã lên tới con số 500. Một bà mẹ viết: “Con trai
tôi là một quỷ nhỏ vô cùng nghịch ngợm. Dựng nó
dậy, cho ăn và đưa đi học là một công việc không
dễ chịu chút nào. Nhưng giờ đây, thằng bé luôn
nhấp nhổm chờ được tới trường”. Một bà mẹ khác
chia sẻ: “Dù con trai tôi có quả quyết thế nào đi
nữa, tôi vẫn không thể tin nổi trường Aspen lại
có một người thầy vĩ đại đến vậy, tôi đã bí mật lái
xe tới trường để quan sát huấn luyện viên Baker
tập luyện cùng bọn trẻ. Con trai tôi đã đúng”. Và
đây là lời tâm sự từ ông bà của một cô bé: “Ở
các trường khác, chỉ vì vụng về mà cháu gái tôi
29

Hạt giống tâm hồn

từng phải trải qua rất nhiều điều kinh khủng.
Nhưng trong năm học tại Aspen, huấn luyện viên
Baker đã cho con bé một điểm A vì sự nỗ lực hết
mình của nó. Điều này thật tuyệt vời. Anh ấy đã
giúp một đứa trẻ nhút nhát trở nên tự tin vào bản
thân”.
Vào tháng 12, trong lần đến chỗ bác sĩ
Johnson để tái khám định kỳ, Baker đã kể về
chứng đau họng và đau đầu. Các xét nghiệm
cho thấy khối u ác tính đã di căn lên cổ và não.
Vị bác sĩ hiểu rằng trong suốt bốn tháng qua,
Baker đã âm thầm chịu đựng sự giày vò đau
đớn của căn bệnh quái ác, anh đã dùng khả
năng tập trung phi thường để quên đi đau đớn
cũng như anh từng làm để quên đi sự rã rời của
cơ bắp trên đường đua. Johnson gợi ý Baker về
việc tiêm thuốc giảm đau nhưng anh từ chối.
“Tôi muốn ở bên bọn trẻ bất cứ khi nào còn có
thể,” - anh nói. “Tiêm thuốc giảm đau sẽ khiến
khả năng phản ứng của tôi kém đi”.
Sau này Johnson chia sẻ: “Kể từ giây phút
đó, trong mắt tôi, John Baker là một trong
những người vì mọi người nhất mà tôi từng
biết”.
30

Vượt qua thử thách

Đầu năm 1970, Baker nhận được lời đề nghị
hỗ trợ huấn luyện một câu lạc bộ điền kinh nhỏ
dành cho nữ ở độ tuổi từ tiểu học tới trung học
ở Albuquerque mang tên Duke City Dashers.
Anh nhận lời ngay lập tức, và giống với học sinh
ở Aspen, các nữ học viên ở Dashers cũng nhiệt
tình đón nhận vị huấn luyện viên mới.
Một ngày, trong buổi thực hành, Baker
mang tới một chiếc hộp bí ẩn và tuyên bố rằng
mình sẽ có hai phần thưởng, trong đó, một
phần thưởng sẽ dành tặng cho người không bỏ
cuộc dù chưa từng chiến thắng. Khi Baker mở
hộp, các nữ học viên đều háo hức tò mò. Trong
đó là hai chiếc cúp bằng vàng sáng bóng. Kể từ
đó, Dashers thường nhận được những chiếc cúp
như vậy. Mấy tháng sau, gia đình Baker khám
phá ra rằng những chiếc cúp đó chính là thành
quả anh đạt được từ ngày tham gia thi đấu; anh
đã lấy chúng ra và cẩn thận xóa đi tên mình.
Mùa hè đến, với sự nỗ lực không ngừng,
Duke City Dashers đã liên tiếp phá kỷ lục tại
các cuộc thi khắp New Mexico và các bang lân
cận. Trong niềm tự hào, Baker đã dự đoán
rằng: “Dashers sẽ lọt vào trận chung kết quốc
31

Hạt giống tâm hồn

gia AAU (Association of American University Hội các trường đại học ở Mỹ)”.
Nhưng một rắc rối mới đã ập đến với Baker.
Các mũi tiêm trong liệu pháp hóa trị khiến anh
buồn nôn dữ dội và không thể nào gượng dậy
nổi. Nhưng dù thể lực có bị suy kiệt, anh vẫn
tiếp tục công việc dìu dắt Dashers. Anh thường
ngồi trên một ngọn đồi phía trên khu tập luyện
để cổ vũ học viên của mình.
Một buổi chiều tháng 10, khi anh đang ngồi
quan sát các học viên trên đường chạy, một nữ học
viên đã chạy lên đồi, tiến về phía Baker. Giọng cô
bé hào hứng: “Thưa thầy, thầy đã dự đoán đúng!
Chúng em đã được mời tham gia trận chung kết
AAU ở St. Louis vào tháng tới”.
Baker đã hãnh diện nói với bạn bè rằng anh
hy vọng mình sống đủ lâu để theo dõi trận đấu
đó.
Nhưng mọi chuyện không diễn biến tốt đẹp
như mong đợi của Baker. Buổi sáng ngày 28
tháng 10, tại Aspen, Baker đột ngột ôm bụng rồi
ngất lịm giữa sân trường. Kết quả xét nghiệm cho
thấy khối u di căn đã bị vỡ và gây sốc. Baker từ
chối nằm viện và năn nỉ được trở lại trường học
32

Vượt qua thử thách

trong những ngày cuối cùng của đời mình. Anh
nói với cha mẹ rằng anh muốn bọn trẻ sẽ nhớ tới
anh với dáng đi vững chãi chứ không phải một
bệnh nhân nằm bẹp dí chờ chết.
Sự sống của Baker giờ chỉ còn duy trì nhờ
những lần truyền máu và thuốc giảm đau. Anh
đau đớn nhận ra rằng chuyến đi tới St. Louis
để theo dõi trận đấu của Dashers sẽ không thể
trở thành hiện thực. Vì thế anh không ngừng
gọi điện thoại cho nhóm vào mọi buổi tối cho
tới khi nhắc nhở tất cả các nữ học viên phải cố
gắng hết mình trong trận đấu.
Chiều tối ngày 23 tháng 11, Baker lại một lần
nữa ngất đi. Trí não anh đã không còn tỉnh táo
trên đường đi cấp cứu. Dù vậy, anh vẫn nói với
cha mẹ qua hơi thở thều thào rằng: “Bố mẹ hãy
bật đèn lên. Con muốn chào tạm biệt hàng xóm
của mình theo cách này”. Sáng ngày 26 tháng
11, anh cố gượng dậy trên giường bệnh và nói với
mẹ: “Con xin lỗi vì đã gây ra nhiều phiền phức
đến vậy”. Sau tiếng thở khẽ, anh dần khép mắt
lại, đôi tay vẫn nằm trong bàn tay của mẹ. Đó là
ngày lễ Tạ ơn năm 1970 - mười tám tháng sau
lần tái khám cuối cùng của John Baker với bác sĩ
33

Hạt giống tâm hồn

Johnson - anh đã đẩy lùi tử thần để kéo dài cuộc
sống thêm mười hai tháng.
Hai ngày sau, đội Duke City Dashers đã
giành thắng lợi trong giải vô địch AAU tại St.
Louis. Với hai hàng nước mắt chảy dài trên má,
họ hô vang: “Xin dành tặng huấn luyện viên
Baker”.
Có lẽ câu chuyện về John Baker đến đây là
kết thúc ngoại trừ một sự kiện xảy ra sau đám
tang của anh. Một số học sinh của Aspen bắt
đầu gọi trường học bằng cái tên “Trường John
Baker” và tê...